English

Central Istanbul is home to hundreds of public fountains, still standing among the city’s modern buildings. Commissioned by Ottoman elites, they asserted their patrons’ power and prestige while also serving as acts of charity, whose spiritual rewards lasted as long as the water kept serving others.

Some are more ornate, others more monumental, yet they all share one feature: the mirror stone. A flat marble surface integrated into the main façade, it sits directly behind the tap, completing the architecture of the fountain. It acts as an interface between the underground world, where water circulates out of sight, and the visible world, where it becomes accessible.

The contemporary city leaves little room for these fountains, relics of another era. Over the centuries, they have been moved, altered and sometimes partly dismantled to make way for a city in constant expansion.

Gradually, another element has appeared across both old and modern façades: the air conditioner. A symbol of coping with rising temperatures, the appliance has another property familiar to anyone who uses it: it produces water. By cooling the air, it condenses some of its humidity into droplets, which are then drained away. From outdoor units attached to façades, pipes run down towards containers, small drinking troughs for animals, or along tree trunks. Every drop counts as the resource grows scarcer.

Fountains, air conditioners and water tanks caught the attention of Basile Richon and Rémy Bender during their research period in Istanbul. Having worked with water for several years, and now far from their familiar Alpine landscape, they began to wonder where Istanbul’s residents get their drinking water from. What lies behind the mirror stone?

They traced the water upstream, explored the few waterways that remain unburied, and visited ancient cisterns, discovering that drinking water remains one of the city’s greatest challenges, even though it is surrounded by water. From the Byzantine era to the present day, meeting the water needs of a constantly growing population has demanded a constant stream of new solutions.

Behind the Mirror Stone echoes this long history of devices built to capture, channel and distribute water. A handmade, self-built fountain, it makes the water cycle visible, from the atmosphere to the tap. Drawing on the resources at hand, it also sketches a possible future in which water sources have run dry. Installed on a rooftop in the city, it evokes water storage tanks as much as the pipes, drainage systems and air conditioners that are scarcely hidden. Designed in close dialogue with its site, the work looks out over the city and the waters that surround it. It faces us, and leaves open the question of our own relationship to water.

Türkçe

İstanbul’un merkezinde, kentin modern mimarisiyle az ya da çok bütünleşmiş yüzlerce kamusal çeşme bulunur. Osmanlı seçkinleri tarafından yaptırılan bu çeşmeler, banilerinin güç ve itibarını ortaya koyarken, aynı zamanda su, başkalarına fayda sağladığı sürece manevi karşılığı devam eden bir hayır işi niteliği taşıyordu.

Kimi daha bezemeli, kimi daha anıtsal olsa da hepsinin ortak bir unsuru vardır: ayna taşı. Ana cepheye yerleştirilen bu düz mermer yüzey, musluğun hemen arkasında bulunur ve çeşmenin mimarisini tamamlar. Suyun, gözlerden uzakta dolaştığı yeraltı dünyası ile erişilebilir hâle geldiği görünür dünya arasında bir arayüz işlevi görür.

Çağdaş kent, geçmiş bir döneme tanıklık eden bu çeşmelere, her geçen gün daha az yer bırakıyor. İnşa edildikleri dönemden bu yana, sürekli büyüyen ve dönüşen bir kentin ihtiyaçlarına uyum sağlamak üzere yerleri değiştirildi, dönüştürüldü, kimi zaman bazı bölümleri ortadan kaldırıldı.

Zamanla hem eski hem de modern cephelerde başka bir unsur belirmeye başladı: klima. Sıcaklıkların giderek arttığı bir dönemde, serinlemenin simgesi hâline gelen bu cihazın, onu yakından tanıyanların bildiği başka bir özelliği daha vardır: Su üretir. Havayı soğuturken, içerdiği nemin bir kısmını su damlacıklarına dönüştürür ve ardından, dışarı tahliye eder. Cephelere asılı dış ünitelerden uzanan borular, su kaplarına, hayvanlar için küçük suluklara ya da ağaç gövdeleri boyunca aşağıya doğru uzanır. Bu kaynağın giderek kıtlaştığı bir zamanda, tek bir damla bile gereksiz değildir.

Çeşmeler, klimalar ve su depoları, Basile Richon ve Rémy Bender’in İstanbul’daki araştırma süreçleri boyunca dikkatlerini çekti. Birkaç yıldır su üzerine çalışan sanatçılar, aşina oldukları Alp coğrafyasından uzakta, İstanbul’da yaşayanların içme suyunun nereden geldiğini, sorgulamaya başladılar. Ayna taşının ardında ne var?

Suyun izini kaynağına doğru sürdüler, yeraltına alınmamış az sayıdaki su yolunu araştırdılar ve eski sarnıçları ziyaret ettiler. Böylece, etrafı sularla çevrili bu kentte içme suyuna erişimin hâlâ en büyük meselelerden biri olduğunu gördüler. Bizans döneminden günümüze, sürekli büyüyen bir nüfusun su ihtiyacını karşılamak, durmaksızın yeni çözümler geliştirmeyi gerektirdi.

Ayna Taşının Ardında, suyu toplamak, dolaşıma sokmak ve erişilebilir kılmak için tarih boyunca geliştirilen düzeneklere göndermede bulunuyor. El yapımı ve sanatçılar tarafından inşa edilmiş bir çeşme olan eser, suyun atmosferden musluğa uzanan döngüsünü görünür kılıyor. Eldeki kaynaklardan yararlanırken, su kaynaklarının kuruduğu olası bir geleceğin de taslağını çiziyor. Kentin çatılarından birine yerleştirilen eser, su depolarını olduğu kadar, saklanmasına pek de çalışılmayan boruları, su tahliye sistemlerini ve klimaları da çağrıştırıyor. Yer aldığı mekânla yakın ilişki içinde tasarlanan eser, kente ve onu çevreleyen sulara bakıyor. Bizimle yüz yüze gelerek, suyla kurduğumuz ilişkiyi açık bir soru olarak bırakıyor.